INkantolo yoMthethosisekelo yenze okungaphezu kokuvuselela ihlazo lasePhala Phala. Ilungise kabusha inkundla yezepolitiki ngoMengameli Cyril Ramaphosa ngesikhathi esibucayi, kubhala uZukile Majova kwi-Real Politics.
Ngaphakathi ku-ANC lesi sinqumo sesifake amandla amasha kulabo abeseka iPhini likaMengameli uMnuz Paul Mashatile njengomholi olandelayo weqembu. Kubona lokhu kuwubufakazi bokuthi amandla kaRamaphosa awasavikelekile.
Kodwa ngale kwesasasa lamaqembu, ukwahlulela kuyisitatimende esinamandla mayelana nendlela intando yeningi yaseNingizimu Afrika esebenza ngayo lapho ivivinywa.
Inkantolo ithole ukuthi iPhalamende yenze okuphambene nomthetho ngesikhathi ivimba ukuqhubeka nombiko we-Independent Panel ngodaba lePhala Phala. Empeleni amalungu e-ANC ePhalamende asebenzise iningi lawo ukuvala uhlelo obekumele luvunyelwe ukuthi luqhubeke.
Leli hlazo lenzeka ngoNhlolanja ka-2020, lapho kwebiwa khona imali engaphezu kuka-R10 million ebifihlwe kwifenisha epulazini likaRamaphosa iPhala Phala.
Ithimba elizimele eliholwa owayeyiNhloko yamaJaji uSandile Ngcobo ngokuhamba kwesikhathi lathola ubufakazi obuqanda ikhanda bokuthi uRamaphosa kungenzeka wephule uMthethosisekelo okuhlanganisa ukushayisana kwemibono okungenzeka kube khona, ukwehluleka ukubika ubugebengu kanye nokuphulwa kwemithetho elwa nenkohlakalo.
Iphaneli alizange linqume icala. Libuze kuphela ukuthi ngabe bukhona yini ubufakazi obanele bokuqala uphenyo olugcwele lokuthweswa icala. Impendulo yaba nguyebo. IPhalamende, ebeliphethwe ngamaLungu ePhalamende e-ANC, likhethe ukulumisa lolu hlelo.
Leso sinqumo asizange sibe nenselele.
I-Economic Freedom Fighters kanye ne-African Transformation Movement baqhubeza lolu daba ezinkantolo cishe iminyaka emithathu.
Bathi iPhalamende lehlulekile wukwenza umsebenzi walo ngokomthethosisekelo wokuba uMengameli aziphendulele. Ukuphikelela kwabo manje sekuthele izithelo.
Isinqumo asikona nje ukunqoba kwezobuchwepheshe. Kuyisibonelo esicacile sokuthi amaqembu aphikisayo, ngisho bengenazo izinombolo ePhalamende, angasebenzisa kanjani izinkantolo ukuphoqelela ukuziphendulela. Kukhombisa ukuthi uhlelo lwentando yeningi lwaseNingizimu Afrika lusenawo amandla asebenzayo. IPhalamende lingase libe nezinombolo, kodwa alinalo izwi lokugcina.
Isikhathi sevoti lokuqala lePhalamende sibalulekile.
I-Independent Panel yakhipha umbiko wayo ngomhlaka-30 kuLwezi ka-2022. Kungakapheli ngisho amasonto amabili, amalungu e-ANC ePhalamende avotele ukuvimba uphenyo.
Ezinsukwini ngemuva kwalokho, iqembu lahlangana eNasrec engqungqutheleni yokukhetha ubuholi, lapho uRamaphosa ebhekane nenselelo enkulu yangaphakathi. Uphenyo olugcwele ngaleso sikhathi lwalungashintsha umphumela waleyo ngqungquthela. Ngokuvala lolu hlelo kusenesikhathi, i-ANC yasusa usongo lwezepolitiki.
INkantolo Yomthethosisekelo manje isiyichithile leyo ndlela.
IPhalamende alikwazi ukusebenza njengonogada ovala ukubika ngokusebenzisa amandla amaningi alula. Leso sexwayiso sinemiphumela edlula udaba lwasePhala Phala. Ibeka imingcele ukuthi noma iyiphi inhlangano ebusayo ingafinyelela kude kangakanani ekuvikeleni umholi wayo, futhi iqinisa izinkantolo njengengxenye emelene namandla ezombusazwe.
Manje ingcindezi ibuyela ePhalamende.
IsiGungu Sikazwelonke kufanele sisungule ikomiti lokuthweswa icala, sinqume ukubunjwa kwalo bese siqala ukulalela. Lolu hlelo lungathatha izinyanga, lugcine ihlazo liphila futhi lubeke uRamaphosa ngaphansi kokuhlolwa okuqhubekayo.
Lokho kunomthelela oqondile kwipolitiki yokungena esikhundleni se-ANC. URamaphosa ontekenteke wenza buthaka iqembu lakhe, kanti iqembu elibuthaka linamandla amancane okubumba ukukhethwa kukaMengameli olandelayo we-ANC. Sekuvele kunokuthula eduze kwabangase bathathe izintambo. Elinye igama elisaqhubeka nokugqama ngelikaPatrice Motsepe, ohambisana noRamaphosa ozonxenxa amabhizinisi namadlelandawonye.
Kodwa leso simo sincike ekutheni uRamaphosa ahlale eqinile ngokwanele ukuthi abe nomthelela ezikhundleni. Uma uhlelo lokuqulwa kwecala ludonsa kanzima futhi lucekela phansi igunya lakhe, leso sikhala sivulela amaqembu aphikisanayo okuhlanganisa nalawo ahambisana noMashatile ukuthi aziqinise.
I-DA izithola isesimeni esiqinile. Ilokhu iphikisana ngokuziphendulela odabeni lwasePhala Phala. Kodwa iphinde ibe yingxenye yohlelo lokuphatha oluncike ehhovisi likaRamaphosa.
UHelen Zille usevele usexwayise ngokuthi iqembu ngeke likweseke ukususwa kukaMengameli elasiza ukumqoka. Yilokho ukushuba phakathi kanye neqiniso lepolitiki elivezwe obala.
Ekugcineni, ophumelele kulokhu kungenzeka angabi kwiqembu lezepolitiki.
Lokhu kuwuhlelo lomthethosisekelo.
Amaqembu aphikisayo asebenzise izinkantolo ukuphikisa isinqumo sePhalamende. Inkantolo ephakeme yakhipha isinqumo esiphikisana neningi. Futhi manje uhlelo lwezombangazwe kufanele luzilungise.
Ibukeka kanjalo-ke intando yeningi esebenzayo.
Ihlazo lasePhala Phala lisekude ukuphela. Lungena esigabeni esinzima kakhulu nesiyingozi kwezombusazwe. Kodwa iNkantolo yoMthethosisekelo ikubeke kwacaca ukuthi abekho abantu abangaphezu koMthethosisekelo.
Osesithombeni esingenhla: UCyril Ramaphosa.
Umthombo wesithombe: @CyrilRamaphosa
