Imali ithathwa amatekisi, ugesi kungasali lutho eyokuthenga ukudla

Lubhalwe ngu-Anita Dangazele

Isisebenzi esihola u-R4,836 ngenyanga sisala no-R2,054 nje kuphela ngemuva kokukhokhela itekisi nogesi, kodwa ubhasikidi wokudla oyisisekelo womndeni ubiza u-R3,795.

Izibalo zaseNingizimu Afrika ziqinisekise ukuthi ukwehla kwamandla emali kufinyelele ku-4,5% ngoNhlaba ka-2026, nokushuba kwayo yonke iminyaka cishe emibili, kanti ezokuthutha ziyizona ezihamba phambili.

Ukhokhe imali eningi ukuze ungene emsebenzini kule nyanga kunaleyo oyikhokhe ngenyanga edlule. Futhi lokho kusho ukuthi unokudla okuncane.

I-Statistics South Africa ikhiphe Inkomba Yamanani Abathengi ngoNhlaba ngoLwesithathu. Ukwehla kwamandla emali kunyuke ngo-4,5%, kusuka ku-4,0% ngoMbasa. Yinyanga yesithathu ilandelana lapho amanani enyuka, futhi ukufundwa okushubile kusukela ngoNtulikazi ka-2024.

Amatekisi iwona athatha imali kakhulu. Amanani kaphethiloli akhuphuke ngo-28,7% ngonyaka odlule. Izindleko zokushayela imoto zikhuphuke ngo-21,8%. Ngisho nemali yokugibela amatekisi namabhasi inyuke ngo-4%.

Lezo zinombolo zaqoshwa ngenkathi inkokhelo kahulumeni ye-fuel levy isasebenza.

Lokho kukhululeka manje sekuphelile. UMgcinimafa kazwelonke wehlise intela kaphethiloli ngo-R3 ilitha ngoMbasa nangoNhlaba ukuze kuncishiswe ukukhuphuka kwezindleko zikaphethiloli.

Kusukela ngoNtulikazi, amanani aphelele abuyile u-R4.10 ilitha likaphethiloli no-R3.93 ekadizili.

Kukhona into eyodwa esebenzela wena. Ukuqina kwerandi kanye namanani aphansi kawoyela wamazwe ngamazwe kwenze ukusimama okudlulele kulo mjikelezo wamanani wamanje. Izintengo zamaphampu kusalindeleke ukuthi zehle ngoNtulikazi, ngisho noma isibuyisiwe intela ephelele. Kodwa intela izonciphisa ubukhulu balokho kwehla.

Kumsebenzi othola iholo elincane alikho elivala igebe.

Ngemuva kokukhokha u-R1,600 wezokuthutha kanye no-R1,181 kagesi wekhadi, isisebenzi esihola u-R4,836 sigoduka no-R2,054 kukho konke okunye. Ubhasikidi wokudla okunomsoco oyisisekelo womndeni wabane ubiza u-R3,795.

Ishoda ngo-R1,740 njalo ngenyanga.

I-Pietermaritzburg Economic Justice and Dignity Group, elandelela ukuthi ukudla kubiza kangakanani emalokishini nasezindaweni zabantu abahola kancane kuwo wonke amadolobha ayisikhombisa, ithole ubhasikidi wokudla ojwayelekile wasendlini ubiza u-R5,479 ngoNhlaba. Imindeni yaseMthatha ikhokhe kakhulu ngo-R5,829.

Isibonelelo Sikahulumeni Sezingane singu-R580 ngenyanga. Ukondla ingane ngokudla okunomsoco kubiza u-R967.

Esithombeni esingenhla: Izindleko zokuthutha zikhuphuke ngo-9,4% ngonyaka kwaze kwaba nguNhlaba ka-2026, kanti uphethiloli unyuke ngo-28,7%.

Umthombo wesithombe: Ifayela

Izihloko zakamuva