Imibhikisho emelene nokungena kwabokufika esabalele ezweni lonke iveze into osekunesikhathi eside inyathelwa ngezinyawo. Abantu baseNingizimu Afrika abakhuluma isiTsonga bayamiswa, baphonswe ngemibuzo futhi kwezinye izimo bayahlaselwa hhayi ngoba kukhona abawahlolile amaphepha abo, kodwa ngenxa yondlela abazwakala ngayo uma bekhuluma. Ulimi lwabo lusetshenziswa njengobufakazi bokubona abantu bangaphandle kanti lokho akumele engabe kuyenzeka.
Abaholi bendabuko basho okuncane kakhulu ngalokhu. Lokho kuthula kuyalimaza kakhulu.
Laba abaholi abafanayo abaziveza njengabagcini bamasiko namagugu aseNingizimu Afrika. Uma leso sihloko sisho noma yini, kumele sisho okuthile lapho isakhamuzi saseNingizimu Afrika sihlaziswa ezweni laso ngenxa yokukhuluma ulimi lwaso lwebele.
Ngaya esifundeni saseVhembe ekuqaleni kwalo nyaka. Abantu engangihlangana nabo babenemfudumalo futhi benobuntu. Kodwa angikwazanga ukulandela nelilodwa ihlaya. Owesifazane engangikade ngikhuluma naye wangitshela ukuthi wavele wabona ukuthi angisiqondi isiTshivenda lapho ezama ukungihlekisa ngangamphendula. Lowo mzuzu wahlala nami. Hhayi ngoba kwakunzima, kodwa ngoba kungikhumbuze ukuthi kulula kangakanani ukwenziwa uzizwe njengomuntu wangaphandle ngenxa nje yolimi.
NjengamaNguni nathi sinecala. Amagama esiwanikeze ngokunganaki abakhuluma isiTsonga eminyakeni edlule bekungeyona imigomo yenhlonipho.
Ngesikhathi uNgqongqoshe uKhumbudzo Ntshavheni wavinjwa embhikishweni waseVosloorus futhi ephoqwa ukuthi akhulume isiZulu, ukukhungatheka kwakhe kwaqondakala.
Ukuphonsela inselelo kwiSilo uMisuzulu kaZwelithini sokuthi ngeke akhulume isiZulu kuze kube iyasikhuluma isiTshivhenda kwadala ukungezwani. Kodwa ngaphansi kwale mpikiswano kwakukhona umbuzo wangempela ongaphendulwanga muntu: kungani abaholi bethu bendabuko bengafundisi imiphakathi yabo ukuhlonipha izilimi zezinye izizwe?
Indlovukazi yeBapedi uManyaku Thulare ukhulume ngoMdanso woMhlanga wesiZulu ngolimi lwakhe. Indlovukazi yemvula uMasalanabo Modjadji ihambele imicimbi yesizwe samaZulu futhi yamukelwe ngesizotha. Lezi zikhathi zikhombisa ukuthi yini engenzeka uma abaholi bendabuko bekhetha ukuhlanganiswa esikhundleni sokungezwani.
Inkinga yilezo zikhathi ezihlukile, hhayi umthetho. Emiphakathini eminingi yasemakhaya, ukungalukhulumi ulimi lwendawo kusakuphawula njengomuntu wangaphandle.
Uhulumeni akakwazi ukulungisa lokhu eyedwa.
Abaholi bendabuko sebefinyelele emiphakathini lapho oNgqongqoshe bengakaze bafinyelele khona. Bakhuluma emikhosini, emibuthanweni. Lezo yizinkundla lapho kumele kufundiswane ukuhlonipha ulimi hhayi njengenqubomgomo, kodwa njengenani.
Kunalokho, baningi kakhulu abasezinkantolo bebanga izihlalo zobukhosi nezinsiza. Leyo mpi ingalinda. Lokhu angeke.
Esithombeni esingenhla: Imibhikisho emelene nokufika kwabantu bakwamanye amazwe ngokungemthetho isisabalele eNingizimu Afrika yonke, izakhamizi ezikhuluma isiTsonga zibika ukuthi ziyacwaswa ngendlela ezizwakala ngayo uma zikhuluma.
Umthombo wesithombe: Sithunyelwe
