Lubhalwe ngu-Anita Dangazele
UNgqongqoshe uXolile Nqatha uthe zingu-82 iziboshwa ezisagcwele amathafa ngemuva kokweqa emaphoyiseni ase-Eastern Cape eminyakeni emithathu esifundazweni.
Ukudedelwa ngendlela engafanele, ukweqa emotweni ehambisa iziboshwa kanye nobudedengu bamaphoyisa yikhona okudale ukuqubuka kwalesi sigameko nokuqondiswa kwezigwegwe minyaka yonke, kusho uMnyango wesifundazwe utshela izishayamthetho.
Inqwaba yeziboshwa zisagcwele amathafa ngemuva kokweqa eziteshini zamaphoyisa e-Eastern Cape.
UNgqongqoshe wezokuPhepha koMphakathi uXolile Nqatha udalule ukuthi zingu-82 iziboshwa ezeqa kulesi sifundazwe.
Lezi zibalo zihlinzekwe ngezimpendulo ezibhaliwe zemibuzo yeDemocratic Alliance esiShayamthetho saseBhisho.
Zingaphezu kuka-160 iziboshwa ezeqa esitokisini samaphoyisa esifundazweni sonke kule minyaka emithathu edlule. Abaningi baphinde baboshwa kamuva kodwa inqwaba ayikaze itholakale.
Ngo-2022/23, iziboshwa ezingu-43 zeqa. Amaphoyisa aphinde abopha ezingu-21 kodwa ezingu-22 azikatholakali.
Ngo-2023/24, iziboshwa ezingu-58 zeqa. Amaphoyisa aphinde abopha ezingu-32 kodwa abangu-26 basagcwele amathafa.
Ngo-2024/25, iziboshwa ezingu-36 zeqa. Amaphoyisa aphinde abopha ezingu-19 kodwa ezingu-17 azikatholakali.
Kusukela ngoMbasa kuze kube manje kulo nyaka wezimali ka-2025/26, iziboshwa ezingu-30 sezivele zeqa. Amaphoyisa aphinde abopha ezingu-13 kodwa zingu-17 ezisagcwele amathafa.
Lezi zigameko zenzeke ezifundeni i-Alfred Ndzo, i-Amathole, iBuffalo City, iChris Hani, iJoe Gqabi, iNelson Mandela Bay, i-OR Tambo kanye neSarah Baartman. Inqwaba yeziteshi zamaphoyisa ezithintekile.
UNqatha uthe izimbangela ezinkulu kubalwa ukudedelwa ngokungeyikho, ukweqa ngesikhathi bethuthwa kanye nobudedengu bamaphoyisa.
Ukuqondiswa kwezigwegwe kuyenzeka minyaka yonke. Lokhu kuhlanganisa izexwayiso, ukumiswa, ukuxoshwa, ukwelulekwa ngokwengqondo namacala lapho amalungu engatholakali enecala.
Ilungu lePhalamende leDemocratic Alliance uYusuf Cassim uthe izibalo zikhombisa ukwehluleka okukhulu ekugadweni nasekuphenduleni.
Leli qembu lisole isimo esingesihle sezitokisi zamaphoyisa. Ezinye iziteshi azinawo nhlobo amaseli. Ezinye zinezitokisi ezingasetshenziswa ngenxa yokuwohloka okukhulu.
Isishayamthetho sinxuse i-SAPS ukuthi isize ngokushesha iziteshi ekwakheni nasekulungiseni izindawo zokubamba ezifanele.
Esithombeni esingenhla: Izitokisi zamaphoyisa ase-Eastern Cape.
Umthombo wesithombe: SAPS
