Intela ithatha imali eningi emndenini ethwele kanzima

Lubhalwe ngu-Anita Dangazele

I-Pietermaritzburg Economic Justice and Dignity Group ilandelela amanani okudla nyanga zonke emadolobheni ayisikhombisa aseNingizimu Afrika, okuhlanganisa iGoli, iTheku kanye neKapa.

Cishe uhhafu wobhasikidi wokudla wasendlini wakhiwe ngokudla okumele kukhokhelwe i-VAT, futhi leyo ngxenye inyuke ngo-6% onyakeni odlule kuphela.

Nyanga zonke, umndeni ohola kancane wabantu abayisikhombisa ukhokha i-VAT engu-R350,21 ezitolo zabo. Impuphu engu-30kg isibiza u-R302,68. Intela ibiza ngaphezulu kokudla okuyisisekelo.

Lokho kungenye yezinto ezitholwe kwi-May 2026 Household Affordability Index, ekhishwe yi-Pietermaritzburg Economic Justice and Dignity Group (PMBEJD), elandelela amanani okudla emadolobheni ayisikhombisa njalo ngenyanga. I-Index yakhelwe phezu kolwazi oluqoqwe abesifazane abahola kancane kulezo zindawo, bethenga ezitolo ezinkulu kanye namabhusha asetshenziswa imiphakathi yabo.

Isilinganiso sikabhasikidi wokudla wasendlini womndeni wabantu abayisikhombisa sibiza u-R5,479.26 ngoNhlaba ka-2026. Kulezi zidlo ezingu-44 ezilandelelwe, ezingu-22 zikhokhiswa intela yentengo. Lokho kudla kwenza amaphesenti angu-49 esamba sezindleko zikabhasikidi.

I-VAT ngalokho kudla ifike ku-R350,21. Lokho kungu-6,4% wawo wonke ubhasikidi.

Futhi liyakhuphuka. Ingxenye kabhasikidi okumele ikhokhwe ku-VAT inyuke ngo-6% unyaka nonyaka, ngokushesha kakhulu kunobhasikidi uwonke, okhule ngo-0,2%.

Uma lowo R350,21 ubuyiswa emndenini njalo ngenyanga, ubungathenga impuphu bese ukwazi nokuthenga isaka likasawoti namathini amabili. Noma ibizokhokhela irayisi, amazambane, isitambu kanye neklabishi kuhlangene.

Imininingwane ye-PMBEJD isivele ikhombisa ukuthi imindeni ephila ngemali engenayo ephansi ichitha imali encane ekudleni okuyisisekelo okungenani ngo-17% njalo ngenyanga. Lelo gebe, phakathi kwalokho abakuthengayo nalokho okudingwa yimizimba yabo, lihlala ku-R1,154,96.

I-VAT abayikhokhayo ekudleni nyanga zonke icishe ibe ingxenye yesithathu yalokho kushoda.

Esithombeni esingenhla: Owesifazane ethenga esitolo esikhulu.

Umthombo wesithombe: Pexels

Izihloko zakamuva