Ezepolitiki: Amavoti ayisishiyagalombili angaguqule yonke into eVaal

Abantu baseMfuleni babhekana nombuzo uma beyovota ngomhlaka-4 kuLwezi ka-2026: uma impilo ibinzima kule minyaka eyishumi edlule, kungani uqhubeka nokuvota ngendlela efanayo? Kubuza uZukile Majova kwi-Real Politics.

Lona akuwona umbuzo mayelana nokwethembeka. Umbuzo mayelana nemiphumela.

Iminyaka eminingi, izakhamuzi zaseVaal zibukele ukwehla kwesinye sezifunda sezimboni ezibaluleke kakhulu eNingizimu Afrika.

Yake yaba uphawu lwamandla ezimboni kanye nendawo enethuba lemisebenzi, iMfuleni manje isihlotshaniswa nokuchitheka kwendle, ukunqamuka kwamanzi, ukuwa kwengqalasizinda kanye nokwenyuka kokuntuleka kwemisebenzi. I-Vaal Triangle yakhiwe phezu kwensimbi, ubunjiniyela kanye nokukhiqiza.

Lezo zimboni zakha amathuba omsebenzi futhi zagcina imindeni eVereeniging, eVanderbijlpark, eSebokeng, e-Evaton, eSharpeville naseBoipatong. Namuhla izakhamuzi eziningi zizizwa zivaleleke phakathi kokukhuphuka kwezindleko namathuba anciphayo. Amabhizinisi alwa nezinsiza ezingathembekile.

Imigwaqo iyawohloka kuyilapho ingqalasizinda sekuphele iminyaka inganakwa. Intsha ithungatha imisebenzi engasekho.

Ukhetho lwangoLwezi lunikeza abavoti ithuba lokushintsha lowo mkhondo.

ENingizimu Afrika yonkana, abavoti bakhombisa amaqembu ezepolitiki ukuthi ukwesekwa angeke kusathathwa kalula. Umbiko we-ANC wonyaka ka-2024 uyakhombisa lokhu kushintshwa. Okhethweni lokuchibiyela olubanjwe kusukela ngokhetho lohulumeni basekhaya lwango-2021, leli qembu lawina ngaphansi kwamavoti angu-44% ezigcemeni ezingu-322 ebezingenele futhi lalahlekelwa yizigceme ezingu-38 emaqenjini aphikisayo. Ngaphezu kwesigamu salokho kulahlekelwa kwe-IFP. Eziyisishiyagalolunye zaya ku-EFF, ezintathu zaya ku-MK Party, esisodwa satholwa i-DA kanti enye yaba ngabazimele kanye namaqembu amancane.

Okubalulekile akukhona nje ukuthi i-ANC ilahlekelwa ukwesekwa. Kuwukuthi abavoti baya ngokuya bezimisele ukushintsha imiqondo yabo.
Lowo mkhuba usuyabonakala Emfuleni.

NgoNhlaba, uWadi 28 e-Evaton West wethule ukhetho olwaba impumelelo ebaluleke kakhulu eGauteng. Umholi womphakathi uMaki Emily Tshabalala uwine iwadi ye-DA ngamavoti ayisishiyagalombili kuphela.
Amavoti ayisishiyagalombili.

Ukubaluleka kwalowo mphumela kuhambisana nendawo. UWadi 28 akusona isizinda seDA. Yiwadi yaselokishini lapho ngokomlando i-ANC ibijabulela ukwesekwa okujulile. Ukuze iDA iwine, abavoti asebenesikhathi eside be-ANC bekumele bathathe isinqumo sokuthi kukhona okuhlukile okufanele kuzanywe.

Abavoti baphelelwa yintshisekelo kumalebula eqembu futhi banentshisekelo enkulu ekusebenzeni. Izakhamizi ziyazi ukuthi ngobani abahambela imihlangano yomphakathi. Bayazi ukuthi ubani osabelayo lapho amanzi enqanyulwa.
Bayazi ukuthi ubani obonakalayo uma uhulumeni wasekhaya ehluleka. Umphumela kaWadi 28 uphakamisa ukuthi sebeqala ukuklomelisa ubuholi bendawo futhi bajezise ukusebenza kabi.
Lokho kufanele kuthinte wonke amaqembu epolitiki.

Isifundo akusikho ukuthi iDA iqinisekile ukuthi izophumelela. Futhi ukhetho lokuchibiyela olulodwa akusho ukuthi indawo eMfuleni isiphenduke indawo yamaqembu aphikisayo. Isifundo wukuthi abavoti sebefuna ushintsho. Imiphakathi ifuna amakhansela aziwayo, abawethembayo futhi akwazi ukuziphendulela. Bafuna ikhono kuneziqubulo nenkulumo enezaba.

Leyo ngxoxo manje isiyenzeka ngaphesheya kweVaal.

I-DA ilawula uMasipala waseMidvaal, osekunesikhathi eside wehlukene nomasipala abaningi abangomakhelwane.

Ukuthi abavoti bayavumelana neqembu kuzwelonke noma cha, iMidvaal isibe yingxenye yengxoxo ebanzi mayelana nokuthi uhulumeni wasekhaya osebenzayo ubukeka kanjani.

Emashumini eminyaka, umlando wenkululeko wakha ukuziphatha kokuvota kulo lonke elaseVaal. Lowo mlando usabalulekile futhi udinga ukuhlonishwa. Kodwa umlando awukwazi ukulungisa indawo yokuhlanza indle. Umlando awukwazi ukulungisa umgodi. Umlando awukwazi ukudala umsebenzi. Uhulumeni osebenzayo kuphela ongenza lokho.

Umbuzo obalulekile abavoti ababhekene nawo ngomhlaka-4 kuLwezi akukona ukuthi yiliphi iqembu abahlale beliseka, kodwa ubani ongenele ukhetho noma iqembu elingathuthukisa impilo emiphakathini yabo.

Ukubusa okungcono ngeke kuxazulule zonke izinkinga ngokuphazima kweso. Kodwa kudala izimo zokukhula. Abatshalizimali beza lapho kusebenza khona ingqalasizinda.

Amabhizinisi anda lapho kunezinsiza abangathembela kuzona. Imisebenzi ivela lapho omasipala besebenza ngendlela efanele.

Ikusasa leVaal lincike ekubuyiseni ukuzethemba ekutheni indawo yaMfuleni ingasebenza futhi.

Umphumela kaWadi 28 ubungekona nje ukunqoba kongenele ukhetho noma iqembu elilodwa. Bekuyisikhumbuzo sokuthi abavoti basalokhu bengamandla amakhulu kwezepolitiki yaseNingizimu Afrika. Ukuthi abavoti ekugcineni bakhetha i-ANC, i-DA, i-EFF, i-ActionSA, i-MK Party noma abazimele akubalulekile kunomyalezo abawuthumelayo.
Lowo mlayezo ulula: ukusebenza kubalulekile.

Abantu baseMfuleni sebechithe iminyaka bephila nemiphumela yokungaphathwa kahle. Ngomhlaka-4 kuLwezi, banethuba lokufuna okuthile okuhlukile. Uma abavoti abanele benquma ukuthi ikusasa labo libaluleke ngaphezu kwemikhuba yakudala yezombangazwe, lolu khetho lungaphawula isikhathi lapho abantu baseVaal benquma ukubuyisela umasipala wabo kanye nekusasa labo.

Chofoza lapha ukuze ulalele uZukile noRob Rose bejula ngale ndaba nokunye kwi-Sharp Sharp podcast.

Osesithombeni esingenhla tv: UMaki Emily Tshabalala ekhuluma nabavoti.

Umthombo wesithombe: I-DA Gauteng

Izihloko zakamuva