Lubhalwe nguDylan Bettencourt
U-SARS uthi izikweletu eziningi zentela ezingakhokhiwe zivela kwi-VAT, futhi ngisho nabaqondisi noma izimenenja zingathweswa icala ngalokhu.
Abakhokhi bentela abangakwazi ukukhokha basengaya kwa-SARS ukuze bathole usizo, kodwa ukuziba isikweletu sentela kungaholela ekuhlawulisweni noma ukuvalelwa ejele.
Isikweletu sentela saseNingizimu Afrika esingakhokhiwe sesifinyelele ku-R500 billion, ngokusho kweSouth African Revenue Service.
AbakwaSARS bathi i-Value-Added Tax, noma i-VAT, yinkinga enkulu.
Yize abakwaSARS sebeqoqe cishe izigidigidi ezingu-R63 zentela engakakhokhwa kuze kube manje, lokhu kusengaphansi kakhulu kwesamba semali ekweletwayo.
I-VAT ingenye yemithombo emikhulu kahulumeni yokuthola imali, engenisa amakhulu ezigidigidi zamarandi minyaka yonke. Kodwa abakwaSARS bathi amabhizinisi amaningi abhalisele i-VAT awakukhokhi lokho akukweletayo.
Balinganiselwa ku-900,000 abathengisi be-VAT eNingizimu Afrika, kodwa cishe uhhafu kuphela okhokhayo.
Ungoti wezentela uJashwin Baijoo uthe abanikazi bamabhizinisi, abaqondisi kanye nezimenenja kumele baqonde ukuthi abakwaSARS sebengakwazi ukuthwesa abantu icala ngentela engakhokhiwe, kubika iBusinessTech.
Lokhu kusho ukuthi uma ibhizinisi lihluleka ukukhokha intela ngenxa yobudedengu noma ukukhwabanisa, abantu abalawula izimali zenkampani bangathweswa icala, ngisho noma bengabaphathi ngokusemthethweni.
UBaijoo uxwayise ngokuthi intela engakhokhiwe ayigcini nje ngokulimaza isithunzi sebhizinisi. Kungaholela ezijezisweni ezinzima, izinyathelo zomthetho ngisho nokuboshwa emacaleni abucayi.
Uthe abakwaSARS bangakwazi ukuthatha ukwehluleka ukuhambisa noma ukukhokha intela njengamacala obugebengu, okungase kube yiminyaka emibili ejele. Amacala abucayi kakhulu abandakanya ukukhwabanisa angaholela ekugwetshweni isikhathi eside.
Kodwa-ke, abakwaSARS bathi abakhokhi bentela abadonsa kanzima ngempela ukukhokha akumele bazibe izikweletu zabo.
Umthetho uvumela abakhokhi bentela ukuthi baxhumane no-SARS ukuze bafake izicelo zohlelo lokukhokha noma ukukhokhelwa okuncishisiwe uma bengakwazi ukukhokha yonke imali abayikweletayo.
“Lezi zinketho zikhona kubantu abasebenzisa uSARS ngokwethembeka futhi kusenesikhathi,” kusho u-Baijoo.
Esithombeni esingenhla: I-VAT.
Umthombo wesithombe: ActionSA
