Lubhalwe nguNkhensani Mthombeni
Ngemva kweminyaka izingane zakhe ezine zonke zinemisebenzi futhi namanje akasebenzeli muntu ngaphandle kwakhe.
USakhile Mhlongo udayisa ama-scones, amasemishi, ama-cereals, ikhofi netiye eRenki Yamatekisi eNkowankowa ngaphandle kwaseTzaneen, wabona isikhala esingavalwanga muntu.
Isilinganiso sikabhasikidi wokudla wasendlini sibiza u-R5,502 ngenyanga kuzwelonke. UMhlongo wenza phakathi kuka-R200 no-R500 ngosuku.
USakhile Mhlongo uvuka njalo ekuseni azisebenzele. Useneminyaka ekwenza. Akekho owamqasha.
Akekho owamnyusela esikhundleni. Wabona igebe eRenki Yamatekisi eNkowankowa ngaphandle kwaseTzaneen wonke umuntu uthengisa i-papa ne-vleis, kungekho muntu othengisa isidlo sasekuseni.
Ama-scones, amasemishi, ama-cereals, ikhofi kanye netiye. Ngosuku oluhle ugoduka no-R500. Ngosuku oluhamba kancane uthola phakathi kuka-R200 no-R250.
Leyo mali ikhulise izingane ezine, manje ezineminyaka ephakathi kuka-23 no-37. Zonke ziyasebenza.
“Izingane zami zikhule zazi ukuthi zikhuliswa ngumama ozamayo, osebenzisa izandla zakhe ukwenza imali. Ibhizinisi lami linginikeze izwi njengomzali oyedwa. Akumele ngithembele endodeni ukuze ngiphile,” esho.
UMhlongo, oseneminyaka engu-55, wacija ikhono lakhe ngamakilasi okubhaka nokuqeqeshwa kwezamabhizinisi ophikweni lwe-Small Enterprise Development and Finance Agency. Iphupho lakhe wukuba nesitolo sekhofi ngelinye ilanga.
Ubhasikidi wokudla wasekhaya ubiza u-R5,502.42 ngenyanga ngoNhlangulana ka-2026, ngokusho kwePietermaritzburg Economic Justice and Dignity Group. UMervyn Abrahams, uMdidiyeli Wohlelo kwa-PMBEJD, uthe abahwebi abahola ngokungemthetho babhekana nokukhetha okunonya uma amanani okudla enyuka.
“Baphoqeleka ukuthi baboleke bangene ezikweletini ezithe xaxa, noma banciphise inani lokudla nezinga eliphezulu, okugcine kuyingozi empilweni yabo.
Abadayisi abangekho emthethweni nabo bayaphoqeleka ukuthi banyuse amanani abo, okuthinta kabi imakethe abasuke beyibekele yona ngokuvamile abantu abangakwazi ukukhokhela amanani entengo ajwayelekile,” kusho u-Abrahams.
ELimpopo, imisebenzi engu-43,000 yalahleka kwikota yokuqala ka-2026, ngokusho kwe-Stats SA. Izinga lokungasebenzi esifundazweni limi ku-31.7%, kanti abesifazane abamnyama base-Afrika abathinteke kakhulu ku-40.5%. I-General Household Survey ka-2024 ithole ukuthi u-42.4% wemindeni yaseNingizimu Afrika iholwa ngabesifazane.
ULeo Gama, okhulumela i-Limpopo Economic Development Agency, uthe abahwebi bawumgogodla womnotho wesifundazwe.
Abahwebi endaweni yaseTzaneen bangavakashela igatsha le-LEDA Nkowankowa ku-01 Bankuna Road noma bashayele ku-015 303 1731 ukuze bathole ukwesekwa kwebhizinisi kanye nosizo lokubhalisa.
Esithombeni esingenhla: USakhile Mhlongo esitolo sakhe sokudla kwasekuseni eNkowankowa Taxi Rank ngaphandle kweTzaneen.
Umthombo wesithombe: Nkhensani Mthombeni
