Lubhalwe nguPalesa Matlala
Uhulumeni uthi abakhwetha abangu-35 bashonile kanti izikole zokusoka ezingu-58 ezingekho emthethweni zitholakele, okuholele ekuboshweni kwabantu abangu-40 kanye namacala obugebengu angu-150.
Iziphathimandla zisindise abakhwetha abangu-180 futhi zavala izikole zokusoka ezingu-42 ezingekho emthethweni njengoba uhulumeni exwayise abazali ukuthi bayeke ukuthumela izingane ezikoleni ezingabhalisiwe.
Isizini yokusoka yasebusika eNingizimu Afrika ithathe izimpilo zamadoda asemasha angu-35 kanti abanye abangu-75 bangeniswe esibhedlela, abangu-180 basindiswe ezikoleni ezingaphephile, ngokusho kwezibalo zakamuva zikahulumeni.
UNgqongqoshe Wezokubusa Ngokubambisana Nezindaba zoMdabu uVelenkosini Hlabisa ukhiphe lezi zinombolo ngoMsombuluko, ngokusekelwe embikweni wokuqala ovela kumaKomidi
le-Initiation Coordinator ehlanganiswe ngomhlaka-12 kuNtulikazi.
Umbiko uphinde waqopha ukuthunjwa kwabantu abangu-12, amacala amathathu okuhlasela, amacala obugebengu angu-150 avuliwe kanye nokuboshwa kwabantu abangu-40.
Iziphathimandla zithi zithole izikole zokusoka ezingekho emthethweni ezingu-58 kule sizini, kodwa ziqinisekisile ukuvala ezingu-42 kuphela.
Akwaziwa ukuthi ezinye ezingu-16 zisasebenza, ziyaphenywa, noma sezivaliwe ngaphandle kokuqoshwa ngokusemthethweni.
“Lezi zibalo ziyakhathaza kakhulu futhi zisebenza njengesikhumbuzo esiqinile sokuthi kuningi okumele kwenziwe ngokubambisana ukuze kuqedwe ukufa okungavinjelwa, ukulimala kanye nemisebenzi yobugebengu ehlobene nokuthwasa ngokwesiko,” kusho uHlabisa.
Udlulise amazwi enduduzo emindenini elahlekelwe ngamadodana futhi wafisela labo abasesibhedlela ukululama okusheshayo. Uthe ukusoka ngokwesiko kusalokhu kuyisiko elibalulekile, kodwa akukho mndeni okufanele ulahlekelwe ngumntwana ngenxa yobudedengu noma ukuziphatha kobugebengu.
“Abantu abasungula, abasiza noma abahlanganyela ezikoleni zokusoka ngokungemthetho kumele baqonde ukuthi benza amacala obugebengu futhi bazobhekana namandla omthetho,” esho.
UHlabisa unxuse abazali ukuthi baqinisekise ukuthi kokubili isikole sokusoka kanye nodokotela ohlinzayo wendabuko kanye nomhlengikazi babhalisiwe kahle ngaphambi kokuvumela izingane ukuba ziye.
Unxuse abazali, abaholi bendabuko, abasebenzi bezempilo, othisha, amaphoyisa kanye nemiphakathi ukuthi basebenzisane futhi babike imisebenzi esolisayo ngokushesha. UMthetho wokusoka Ngokwesiko udinga ukuthi izikole zokusoka zibhalise neziphathimandla futhi unikeza izikhulu amandla okuhlola, ukuvala nokushushisa imisebenzi engekho emthethweni.
“Umgomo wethu uhlala kungekho ukufa, akukho ukulimala kanye nezikole zokusoka ezingekho emthethweni,” kusho uHlabisa.
“Wonke umuntu kufanele abuyele emakhaya ephephile futhi enesithunzi sakhe.”
Imindeni engamashumi amathathu nanhlanu manje ililela amadodana ashiye amakhaya ayoba ngamadoda kodwa awazange abuye.
Esithombeni esingenhla: Uhulumeni uvale izikole zokusoka ezingekho emthethweni ezingu-42 ngemuva kokushona kwabakhwetha abangu-35 ngesikhathi sokusoka sasebusika sika-2026.
Umthombo wesithombe: Ifayela
