URamaphosa uthi iSabelomali sisekela imisebenzi nezidingongqangi

Lubhalwe nguZukile Majova

Uhulumeni uzosebenzisa imali engaphezu kuka-R1 trillion emigwaqeni, ezitimeleni, ugesi, ezamanzi kanye nezokuthuthwa kwendle kule minyaka emithathu ezayo ukuze kuthuthukiswe ukukhula nokudala amathuba emisebenzi.

Isibonelelo sezenhlalakahle lithatha imali engaphezulu kuka-60% futhi lizoxhasa ukunakekelwa kwezempilo kubantu abangu-84%, izibonelelo zezigidi ezingu-26.5 kanye nezidingongqangi zamahhala zemizi ezingu-11 million.

UMengameli Cyril Ramaphosa uthi izwe seliyashintsha.

Encwadini yakhe yamasonto onke, uthi iSabelomali sangesonto eledlule sibeka uhlelo olucacile lokukhulisa umnotho, ukudala amathuba emisebenzi kanye nokulwa nobubha.

UNgqongqoshe wezeziMali uMnuz Enoch Godongwana wethula isabelomali ePhalamende. URamaphosa uthi irandi ngalinye elisetshenzisiwe liyisinqumo esithinta izimpilo zabantu.

Uthi le mali izoqinisekisa ukuthi kunothisha emakilasini nabahlengikazi nodokotela emitholampilo. Kuzogcina ugesi ungena ezindlini nasemabhizinisini. Izophinde ixhase ngezimali imigwaqo, izitimela kanye neminye imiklamo esiza umnotho ukhule.

Ngemuva kweminyaka yokungaqiniseki, uRamaphosa uthi umnotho usuzinzile. Isikweletu siyasimama. Ukushoda kwesabelomali kuya ngokuya kuncipha. Izilinganiso zezikweletu sezithuthukile futhi abatshalizimali bakhombisa ukuzethemba okwengeziwe.

Uthi lokhu kunikeza uhulumeni ithuba lokutshala imali eningi ngaphandle kokufaka izimali zomphakathi engcupheni.

Ngaphezu kwa-60% yemali esetshenzisiwe, ngemuva kwezindleko zezikweletu, iya eholweni lomphakathi. Lokhu kubandakanya ukunakekelwa kwezempilo ku-84% wabantu. Iphinde ibhekelele izibonelelo zikahulumeni kubantu abayizigidi ezingu-26.5 kanye nezidingongqangi zamahhala zemizi yabampofu engaphezu kwezigidi ezingu-11. Babalelwa ku-13.6 million abafundi abazokwesekwa ezikoleni.

Imfundo eyisisekelo izothola imali eyengeziwe yokuqasha othisha abengeziwe. Ukunakekelwa kwezingane zisencane kuzofinyelela ezinganeni ezingaphezulu kuka-300,000. Uhlelo lokudla okunempilo ezikoleni luzolungiswa ukuze lufane nezintengo zokudla ezikhuphukayo.

Ingqalasizinda yinto okugxilwe kuyo kakhulu. Kule minyaka emithathu ezayo, ukusetshenziswa kwengqalasizinda yomphakathi kuzodlula isigidigidi esingu-R1.

URamaphosa uthi uhulumeni ngeke akwazi ukwenza lokhu eyedwa. Ukutshalwa kwezimali kwangasese kanye nokusebenzisana komphakathi okuzimele kuzosetshenziswa, kuyilapho umbuso ugcina ukulawulwa kwempahla ebalulekile yezwe.

ISabelomali siphinde sibeke eceleni imali eyizigidigidi ezingu-R4.1 ezosetshenziswa nguMengameli Wokugqugquzela Ukuqashwa ukuze kusizwe intsha ithole umsebenzi. Amabhizinisi amancane azothola ukukhululeka kwentela ukuze kube lula ukukhula nokuqasha.

URamaphosa uthi lolu hlelo lulinganisa ukuqondiswa kwezimali kanye nesidingo esiphuthumayo sokudala amathuba emisebenzi nokuvikela abasengozini enkulu.

Esithombeni esingenhla: UMengameli Cyril Ramaphosa

Umthombo wesithombe: Ihhovisi likaMengameli

Izihloko zakamuva